اگر بهتازگی با تشخیص فیستول مقعدی روبهرو شدهاید، احتمالا نام ستن (Seton) را از دهان پزشک شنیدهاید؛ روشی که شاید در نگاه اول کمی نگرانکننده بهنظر برسد، اما یکی از دقیقترین و ایمنترین روشهای کنترل و درمان فیستولهای عمیق و پیچیده است. بسیاری از بیماران وقتی از گذاشتن ستن میشنوند، دچار ترس، سوال و ابهام میشوند: آیا درد دارد؟ چقدر باید بماند؟ راه رفتن سخت میشود؟ حقیقت این است که ستن نهتنها روش درمان نیست، بلکه راهی برای محافظت از عضلات و جلوگیری از عوارض خطرناک فیستول است. در ادامه این مقاله، همه چیز درباره ستن فیستول مقعدی را بررسی میکنیم تا با آگاهی و آرامش بیشتری مسیر درمان خود را طی کنید.
ستن چیست؟
ستن (Seton) نخ یا حلقهای پزشکی است که میان دو سر کانال فیستول قرار میگیرد تا مسیر فیستول باز بماند و ترشحات داخل آن محبوس نشود. این نخ معمولا از جنس سیلیکون، لاستیک یا مواد بخیهای ساخته میشود و مانع بسته شدن زودهنگام سر فیستول و بروز عفونتهای خطرناک میشود. ستن بیشتر در فیستولهای پیچیده بهکار میرود، یعنی فیستولهایی که از میان عضلات اسفنکتر عبور میکنند. همچنین ستن در جراحی فیستول استفاده میشود و دورعضله اسفنکتربسته میشود تا بی اختیاری بعلت آسیب اسفنکتر ایجاد نشود.
نقش ستن در درمان فیستول مقعدی
ستن نقش حیاتی در مدیریت بیماری فیستول و انواع پیچیده آن دارد. با قرار گرفتن نخ یا حلقه ستن در مسیر فیستول، ترشحات داخل کانال بهطور مداوم تخلیه میشوند و از تجمع عفونت جلوگیری میشود. این کار باعث کاهش التهاب، درد و تورم ناحیه میشود و مسیر فیستول مشخص میماند تا جراحی نهایی با کمترین آسیب به عضلات اسفنکتر انجام شود. به بیان دکتر بتول طاهری؛ ستن در واقع فرصت طلایی برای آمادهسازی فیستول جهت درمان قطعی است و جلوی آسیبهای غیرقابل جبران را میگیرد.
چرا از ستن در جراحی فیستول مقعدی استفاده میشود؟
استفاده از ستن زمانی ضروری است که فیستول از میان عضلات اسفنکتر عبور کند. در چنین حالتی اگر جراحی بهصورت مستقیم انجام شود، احتمال آسیب به عضلات و بیاختیاری وجود دارد. ستن کمک میکند:
- التهاب کاهش یابد
- مسیر فیستول مشخص شود
- جراحی نهایی ایمنتر انجام شود
- احتمال عود کمتر شود
همانطور که دکتر طاهری تاکید میکنند: «در فیستولهای عمیق هیچ روشی به اندازه ستن نمیتواند از اسفنکتر محافظت کند.»
گذاشتن ستن برای همه بیماران مناسب است؟
ستن برای همه بیماران فیستول مناسب نیست و معمولا برای فیستولهای پیچیده، عمیق یا عبوری از عضلات اسفنکتر استفاده میشود. فیستولهای سطحی و ساده که مسیر کوتاه دارند، نیاز به ستن ندارند و میتوانند مستقیما تحت جراحی بسته یا لیزر درمان شوند. بنابراین تصمیم به گذاشتن ستن باید بر اساس عمق، پیچیدگی و موقعیت فیستول گرفته شود تا هم ایمنی بیمار حفظ شود و هم عملکرد اسفنکتر دچار آسیب نگردد.
انواع ستن در جراحی فیستول
در جراحی فیستول، ستنها انواع مختلفی دارند که هر کدام کاربرد مخصوصی دارند و بسته به شرایط بیمار و فیستول توسط متخصص بیماری های نشیمنگاهی انتخاب میشوند:
↲ ستن شل (Loose Seton)
ستن شل برای تخلیه مداوم ترشحات و کاهش التهاب استفاده میشود. این نوع ستن فشار زیادی به عضلات وارد نمیکند و معمولا رایجترین نوع در فیستولهای پیچیده است. هدف اصلی آن حفظ مسیر باز فیستول و پیشگیری از تجمع چرک است.
↲ ستن سفت (Cutting Seton)
این نوع ستن موقع جراحی استفاده میشود و به تدریج مسیر فیستول را برش میدهد و در موارد خاص که عضلات اسفنکتر مقاومت کافی دارند، استفاده میشود. این روش نیازمند نظارت دقیق پزشک است تا از آسیب به اسفنکتر جلوگیری شود.
↲ ستن سیلیکونی
ستن سیلیکونی برای فیستولهایی که نیاز به باقی ماندن طولانیمدت دارند مناسب است. انعطافپذیری بالا و کاهش درد از مزایای اصلی این نوع ستن است.
مزایا و عوارض احتمالی گذاشتن ستن
| مزایا | عوارض احتمالی |
|---|---|
| کاهش التهاب و درد | احساس جسم خارجی |
| جلوگیری از تجمع چرک و عفونت | ترشحات آبکی یا چرکی |
| مشخص شدن مسیر فیستول | نیاز به مراقبت منظم |
| کاهش احتمال آسیب عضلات | ناراحتی چند روز اول |
| کاهش خطر عود پس از جراحی | تحریک پوستی مختصر |
مراحل گذاشتن ستن در عمل فیستول مقعدی
قبل از توضیح مراحل، باید بدانیم که گذاشتن ستن عملی کوتاه و سرپایی است که هدف آن تخلیه فیستول و آمادهسازی برای درمان نهایی است و طی 5 مرحله زیر انجام می شود:
- بررسی مسیر فیستول با پروب
- شناسایی دهانه داخلی و خارجی فیستول
- عبور دادن نخ ستن از داخل کانال
- گره زدن حلقه ستن در خارج مقعد
- تعویض پانسمان و آموزش مراقبتهای بعد از عمل
مراقبتهای لازم بعد از گذاشتن ستن فیستول
- شستوشوی روزانه با آب گرم
- استفاده از لگن آب گرم یا حمام سیتز 2–3 بار در روز
- خشک کردن کامل ناحیه
- تعویض گاز یا پد محافظ
- مصرف آنتیبیوتیک در صورت تجویز
- اجتناب از فعالیت سنگین چند روز اول
- پوشیدن لباس زیر نخی و آزاد
نشستن، راه رفتن و فعالیت روزانه با ستن
بلافاصله پس از گذاشتن ستن، بیمار میتواند راه برود و فعالیتهای روزمره سبک را انجام دهد. با این حال، در روزهای اولیه ممکن است ناراحتی، کشیدگی یا احساس جسم خارجی وجود داشته باشد که طبیعی است. هنگام نشستن، بهتر است از بالشتک نرم استفاده شود و فعالیتهای سنگین یا بلند کردن اجسام سنگین تا چند روز محدود گردد. رعایت این نکات باعث کاهش درد و پیشگیری از عفونت میشود و روند بهبودی سریعتر خواهد بود.
مدت زمان باقی ماندن ستن بعد عمل فیستول چقدر است؟
مدت زمان نگهداری ستن بستگی به نوع فیستول و پیچیدگی آن دارد، اما عموما بین ۴ تا ۱۲ هفته است. در فیستولهای پیچیدهتر، ممکن است پزشک ستن را مدت طولانیتری نگه دارد تا مسیر کاملا باز و التهاب کنترل شود. در طی این مدت بیمار باید مراقبتهای لازم را انجام دهد تا روند درمان بدون عارضه پیش برود.
📞 در صورت نیاز برای مشاوره و راهنمایی با شماره ۰۹۳۶۴۴۴۶۵۷۸ با دکتر در ارتباط باشید 📞
میتوان همراه با ستن از لیزر فیستول استفاده کرد؟
ترکیب ستن و لیزر در برخی بیماران کاربرد دارد و از سمت جراح تجویز می شود. ابتدا ستن برای کنترل التهاب و تخلیه ترشحات قرار میگیرد و پس از کاهش التهاب ستن را خارج میکنیم لیزر میتواند برای بسته شدن کانال فیستول و کاهش عود بهکار رود. این روش ترکیبی باعث میشود عضلات اسفنکتر کمتر تحت فشار قرار گیرند و احتمال آسیب و بیاختیاری کاهش یابد. پزشک بر اساس نوع فیستول و شرایط بیمار تصمیم میگیرد که چه زمانی لیزر پس از ستن انجام شود تا بهترین نتیجه حاصل شود.
از گذاشتن ستن تا بهبود کامل فیستول مقعدی..
ستن یکی از موثرترین ابزارهای درمان فیستولهای پیچیده است و با هدف کاهش التهاب، جلوگیری از تشکیل آبسه و محافظت از عضلات اسفنکتر استفاده میشود. آگاهی درباره مراحل، مراقبتها و مدت زمان درمان باعث میشود بیمار با آرامش بیشتری روند درمان را طی کند. اگر با تشخیص فیستول مقعدی روبهرو هستید، ارزیابی دقیق مسیر فیستول و انتخاب روش مناسب بسیار اهمیت دارد. دکتر بتول طاهری؛ متخصص جراحی عمومی با تجربه در درمان انواع فیستول، بر انتخاب روش ایمن و کمعارضه تاکید دارند که درمان موفق فیستول به معنای حفظ عملکرد اسفنکتر نه فقط بستن مسیر فیستول خواهد بود.
*~ سوالات متداول درباره گذاشتن ستن در عمل فیستول ~*
برای جلوگیری از آسیب به اسفنکتر و کاهش التهاب از ستن استفاده می شود.
بسته به نوع فیستول و مرکز درمانی متفاوت است به همین دلیل پیشنهاد میکنیم در صورت احتمال درگیری با این عارضه حتما به پزشک مراجعه کنید.
بله، چون التهاب را کم میکند و شرایط جراحی نهایی را بهبود میدهد.