بواسیر یا هموروئید داخلی به بزرگ شدن و برجسته شدن بافت‌های عروقی داخل کانال مقعد گفته میشود و ممکن است بدون درد، اما همراه با خونریزی روشن هنگام دفع مدفوع باشد. بعضی افراد تا مدت‌ها از وجود آن اطلاع ندارند؛ در حالی که در موارد دیگر، بیرون‌زدگی بافت، ترشح یا احساس ناراحتی هنگام دفع ایجاد میشود. نکته مهم این است که هر خونریزی از مقعد را نباید به بواسیر نسبت داد؛ زیرا بیماری‌های دیگری نیز می‌توانند علائم مشابه داشته باشند. تشخیص دقیق، تعیین درجه بواسیر و انتخاب درمان مناسب به کاهش علائم و جلوگیری از تأخیر در بررسی علت‌های مهم‌تر کمک می‌کند.
بواسیر داخلی چیست و چگونه ایجاد میشود؟
به نقل از سایت NIDDK؛ بواسیر یا هموروئید به بافت‌های عروقی طبیعی ناحیه مقعد و بخش پایینی راست‌روده گفته میشود که در صورت بزرگ شدن یا ایجاد علائم، به بیماری بواسیر تبدیل می‌شوند. بواسیر داخلی در داخل کانال مقعد و زیر پوشش مخاطی قرار دارد. به همین دلیل، برخلاف بواسیر خارجی که ممکن است دردناک باشد، نوع داخلی در مراحل اولیه معمولاً درد زیادی ایجاد نمی‌کند.
یبوست، زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی‌مدت روی توالت، اسهال مزمن و دریافت ناکافی فیبر می‌توانند در بروز یا تشدید علائم نقش داشته باشند. با این حال، علائم مقعدی همیشه ناشی از بواسیر نیستند و تشخیص باید با بررسی بالینی انجام شود.
علائم شایع بواسیر داخلی
علائم به اندازه بواسیر و میزان بیرون‌زدگی آن بستگی دارد. بعضی افراد هیچ علامتی ندارند و در برخی دیگر نشانه‌های زیر دیده میشود:
- خون روشن روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت
- بیرون‌زدگی بافت از مقعد هنگام دفع
- برگشت خودبه‌خودی بافت بیرون‌زده یا نیاز به برگرداندن آن
- احساس ناراحتی، رطوبت یا ترشح مخاطی
- خارش یا دشواری در تمیز کردن ناحیه در صورت بیرون‌زدگی
بواسیر داخلی معمولا دردناک نیست، مگر آنکه بیرون‌زدگی قابل‌توجه یا عارضه‌ای مانند گیر افتادن بافت رخ دهد. اگر درد شدید یا ناگهانی وجود دارد، نباید بدون معاینه آن را به بواسیر داخلی نسبت داد.
درجه بندی بواسیر داخلی
درجه‌بندی بواسیر داخلی عموما بر اساس میزان بیرون‌زدگی بافت هنگام دفع انجام میشود.بر اساس علائم و شدت بیماری این نوع از بواسیر به 4 درجه یا مرحله تقسیم می شود که به پزشک کمک می‌کند مناسب ترین روش درمان را برای بیمار انتخاب کند:
- هموروئید داخلی درجه 1: بواسیر داخل کانال مقعد قرار دارد.
- هموروئید داخلی درجه 2: هموروئید به هنگام دفع بیرون زده و خودبخود به داخل باز می گردد.
- هموروئید داخلی درجه 3: بواسیر بزرگ و آویزان هنگام دفع بیرون زده و با فشار دست به داخل برمی گردد.
- هموروئید داخلی درجه 4: بواسیر به قدری بزرگ است که همیشه بیرون زده و با فشار دست نیز به کانال باز نمی گردد.
⚠️ شدت علائم همیشه فقط با درجه مشخص نمی‌شود؛ تصمیم درمانی باید وضعیت بیمار، میزان خونریزی، بیرون‌زدگی و بیماری‌های همراه را نیز در نظر بگیرد.
علت ایجاد بواسیر داخلی
به طورکلی، احتمال بروز انواع هموروئید در اغلب افراد، به ویژه در سنین بالا وجود دارد و از مهمترین دلایل بروز هموروئید داخلی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- نشستن طولانی مدت در دستشویی جهت خروج مدفوع
- فشار زیاد بر عضلات بدن مانند حمل وسایل بسیار سنگین
- چاقی و اضافه وزن
- بارداری
- یبوست یا اسهال مزمن
- رژیم غذایی با فیبر پایین
- داشتن رابطه جنسی مقعدی
احساس درد از علائم شایع بواسیر داخلی نیست اما در صورت بروز عوارض درد ایجاد میشود.
اما علائم دیگری که ممکن است با هموروئید داخلی همراه باشد شامل موارد زیر است:
- وجود خون در مدفوع یا روی دستمال توالت
- بیرون زدگی به هنگام اجابت مزاج که به داخل باز می گردد
- درد در صورتی که هموروئید داخلی از محل اصلی خود از مقعد خارج و گیرافتاده و ورم کند.
- ترشح بلغم پس از دفع مدفوع
- احساس پری و فشار در داخل مقعد
درمان بواسیر داخلی بدون جراحی
بسیاری از موارد خفیف با اصلاح عادات دفع و کاهش یبوست بهبود پیدا می‌کنند. درمان اولیه معمولاً بر نرم نگه داشتن مدفوع و کاهش فشار واردشده به ناحیه مقعد تمرکز دارد.
1- افزایش فیبر غذایی
مصرف سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و غلات کامل می‌تواند به نرم‌تر شدن مدفوع کمک کند. در صورت نیاز، پزشک یا داروساز ممکن است مکمل فیبر را پیشنهاد کند. افزایش فیبر بهتر است به‌تدریج انجام شود تا احتمال نفخ و ناراحتی گوارشی کاهش یابد.
2- نوشیدن مایعات کافی
دریافت مایعات کافی به پیشگیری از مدفوع سفت کمک می‌کند؛ البته میزان مناسب مایعات برای افراد دارای محدودیت پزشکی باید با توجه به توصیه درمانگر تعیین شود.
3- اصلاح عادات دفع
- هنگام دفع زور نزنید.
- نیاز به دفع را برای مدت طولانی به تعویق نیندازید.
- زمان نشستن روی توالت را کوتاه کنید.
- از مطالعه یا استفاده طولانی از تلفن همراه در توالت خودداری کنید.
- فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط جسمی داشته باشید.
4- داروهای موضعی
برخی پمادها یا شیاف‌ها ممکن است به کاهش موقت خارش، ناراحتی یا التهاب کمک کنند؛ اما برای همه افراد مناسب نیستند و لزوماً علت اصلی را برطرف نمی‌کنند. استفاده طولانی‌مدت از فرآورده‌های حاوی کورتون یا بی‌حس‌کننده بدون نظر بهترین متخصص هموروئید می‌تواند مشکل‌ساز باشد. در صورت ادامه علائم، باید علت و روش درمان دوباره بررسی شود.
درمان پزشکی بواسیر داخلی چگونه انجام میشود؟
اگر علائم با اصلاح رژیم غذایی و عادات دفع کنترل نشوند، پزشک ممکن است درمان‌های مطبی یا جراحی را پیشنهاد کند. انتخاب روش به درجه بواسیر، شدت خونریزی، میزان بیرون‌زدگی و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
1- بستن بواسیر با کش لاستیکی
در روش بستن با کش، پزشک حلقه‌ای مخصوص را در محل تعیین‌شده قرار می‌دهد تا خون‌رسانی به بافت هدف کاهش یابد و بافت به‌تدریج جدا شود. این روش برای بسیاری از بواسیرهای داخلی درجه یک و دو و برخی موارد منتخب درجه سه کاربرد دارد. انتخاب بیمار و انجام روش باید توسط فرد آموزش‌دیده صورت بگیرد.
2- اسکلروتراپی
در این روش ماده‌ای به بافت بواسیر تزریق میشود تا با ایجاد تغییر موضعی، حجم آن کاهش پیدا کند. مناسب بودن این روش به وضعیت بالینی و نظر پزشک بستگی دارد.
3- انعقاد با نور مادون قرمز
در این روش از انرژی نور مادون قرمز برای ایجاد تغییر کنترل‌شده در بافت استفاده میشود تا خون‌رسانی به ناحیه کاهش پیدا کند. این روش نیز برای برخی موارد منتخب کاربرد دارد.
4- جراحی بواسیر
جراحی معمولاً برای موارد شدیدتر، بیرون‌زدگی قابل‌توجه یا شرایطی در نظر گرفته میشود که روشهای ساده‌تر پاسخ کافی نداده‌اند. همه افراد مبتلا به بواسیر داخلی به جراحی نیاز ندارند. پزشک باید مزایا، محدودیت‌ها، دوره نقاهت و عوارض احتمالی هر گزینه را با بیمار بررسی کند.
عوارض احتمالی هموروئید داخلی
هموروئید داخلی در بسیاری از موارد با علائمی مانند خونریزی هنگام دفع مدفوع همراه است؛ اما اگر خونریزی تکرار شود یا هموروئید از مقعد بیرون بزند و در همان حالت باقی بماند، ممکن است عوارض جدی‌تری ایجاد شود. تشخیص به‌موقع و درمان مناسب هموروئید داخلی می‌تواند از تشدید علائم و بروز مشکلاتی مانند کم‌خونی یا آسیب بافتی جلوگیری کند.
| عارضه | توضیحات |
|---|---|
| کم‌خونی ناشی از خونریزی مکرر | خونریزی مداوم یا تکرارشونده از هموروئید می‌تواند به‌مرور باعث کاهش ذخایر آهن و کم‌خونی شود. خستگی، ضعف و رنگ‌پریدگی از علائم احتمالی آن هستند. |
| گیر افتادن هموروئید در بیرون مقعد | گاهی هموروئید داخلی از مقعد بیرون می‌زند و به داخل بازنمی‌گردد. در صورت فشرده شدن بافت، تورم و اختلال در خون‌رسانی ممکن است رخ دهد. |
| لخته شدن خون و تورم شدید | اختلال در جریان خون هموروئید بیرون‌زده می‌تواند با احتقان و در برخی موارد تشکیل لخته همراه باشد. درد شدید و تورم قابل‌توجه نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. |
| نکروز یا آسیب بافتی | اگر خون‌رسانی به بافت برای مدت کافی مختل شود، احتمال آسیب جدی یا مرگ بافتی (نکروز) وجود دارد. این وضعیت به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. |
| پیشرفت بیماری و دشوارتر شدن درمان | بزرگ‌تر شدن یا بیرون‌زدگی مکرر هموروئید و وجود چند توده هموروئیدی می‌تواند علائم را پیچیده‌تر کند و انتخاب روش درمانی را دشوارتر سازد. |
⚠️ نکته مهم: خونریزی مقعدی را نباید همیشه به هموروئید نسبت داد؛ بیماری‌های دیگری نیز ممکن است چنین علامتی ایجاد کنند. همچنین، بیرون‌زدگی همراه با درد شدید، تورم ناگهانی یا تغییر رنگ بافت نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.
چه زمانی برای بواسیر داخلی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خونریزی مقعدی دارید، علائم به‌طور مکرر برمی‌گردند یا درمان‌های اولیه کمکی نکرده‌اند، بهتر است معاینه شوید. در صورت خونریزی شدید، سرگیجه، ضعف، درد شدید یا همراهی خونریزی با درد شکم و تب، ارزیابی فوری اهمیت دارد. در مراجعه پزشکی، شرح حال و معاینه به تشخیص علت علائم کمک می‌کند. گاهی برای بررسی داخل کانال مقعد از آندوسکوپی استفاده میشود و در شرایط خاص ممکن است بررسی‌های بیشتری لازم باشد. خود تشخیصی و فرض اینکه هر خونریزی ناشی از بواسیر است، می‌تواند باعث تاخیر در شناسایی علت اصلی شود.
اگر علائم بواسیر داخلی دارید، مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت دارد. در چارچوب خدمات جراحی عمومی و ترمیمی دکتر بتول طاهری، می‌توان برای ارزیابی مشکل و بررسی گزینه‌های درمانی مشاوره گرفت؛ انتخاب درمان باید پس از معاینه و بررسی وضعیت فرد انجام شود.
کنترل علائم با تشخیص و درمان مناسب..
بواسیر داخلی یکی از انواع هموروئیدهای ایجاد شده در داخل مقعد است که قابل مشاهده نیست. این نوع از بواسیر به ندرت باعث ناراحتی می شوند، اما زور زدن یا تحریک در هنگام دفع مدفوع می تواند باعث خونریزی بدون درد در هنگام اجابت مزاج گردد. روش های درمانی مختلفی برای رهایی از این مشکل وجود دارد که باتوجه به درجه بیماری به کار گرفته می شود.
جراحی هموروئید با لیزر یکی از روشهای پیشرفته برای درمان انواع بواسیر داخلی و خارجی است. در پایان توصیه می شود در صورت مشاهده علائم بواسیر داخلی به پزشک متخصص بیماری های نشیمنگاهی مراجعه کنید زیرا عدم درمان می تواند مشکلات شدیدتری را ایجاد کند.
*~ سوالات متداول درباره هموروئید یا بواسیر داخلی ~*
خیر. برخی افراد هیچ علامتی ندارند و برخی بیشتر با بیرون‌زدگی یا ناراحتی مواجه می‌شوند. خونریزی یکی از نشانه‌های رایج است، اما وجود یا نبود آن به‌تنهایی شدت بیماری را مشخص نمی‌کند.
بسیاری از موارد خفیف با افزایش فیبر، دریافت مایعات کافی و اصلاح عادات دفع بهتر می‌شوند. اگر علائم ادامه پیدا کنند، ممکن است درمان مطبی یا در موارد خاص جراحی لازم باشد.
در مراحل اولیه معمولا درد قابل‌توجهی ندارد. بیرون‌زدگی شدید یا عوارض دیگر ممکن است باعث درد شود؛ بنابراین درد شدید نیازمند بررسی است.
خونریزی می‌تواند ناشی از بواسیر باشد، اما علل دیگری نیز دارد. خونریزی جدید، تکرارشونده، شدید یا همراه با علائم دیگر باید توسط پزشک بررسی شود.
پیشگیری از یبوست، مصرف فیبر، نوشیدن مایعات کافی، پرهیز از زور زدن و کوتاه کردن مدت نشستن روی توالت می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.