هموروئید خارجی(External Hemorrhoids) به تورم عروق و بافت‌های اطراف دهانه مقعد گفته میشود و ممکن است با درد، خارش، حساسیت یا ایجاد توده همراه باشد. در برخی موارد، داخل این توده لخته خون تشکیل میشود و درد ناگهانی و شدیدی ایجاد می‌کند. اگرچه بسیاری از موارد هموروئید خارجی با مراقبت مناسب بهتر می‌شوند، هر توده یا خونریزی مقعدی را نباید بدون بررسی به هموروئید نسبت داد؛ زیرا مشکلات دیگری نیز می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند.
آنچه در این مقاله میخوانید:
| موضوع | خلاصه توضیحات |
|---|---|
| محل درگیری | پوست و بافت اطراف دهانه مقعد |
| علائم رایج | درد، خارش، تورم و ایجاد توده |
| هموروئید خارجی ترومبوزه | نوعی هموروئید خارجی که در آن لخته خون تشکیل میشود. |
| عوامل تشدیدکننده | یبوست، زورزدن و نشستن طولانی در توالت |
| مراقبت اولیه | نرم نگه‌داشتن مدفوع و استفاده از حمام آب گرم |
| زمان مراجعه به پزشک | درد شدید، خونریزی زیاد یا تداوم علائم |
هموروئید خارجی چیست؟
بطور کلی دو دسته هموروئید شامل هموروئید داخلی و خارجی وجود دارد. هموروئید یا بواسیرخارجی ، سیاهرگ های ملتهب یا متورم درناحیه مقعد هستند. آنها می توانند بزرگ و دردناک شده همراه با خارش باشند و ممکن است خونریزی کنند. گاهی لخته خون داخل آن ایجاد و سفت و متورم میشود که به آن هموروئید ترومبوزه گفته میشود.
هموروئید خارجی در زیر پوست اطراف مقعد ایجاد می شود و به راحتی با انگشتان دست قابل لمس است. در حالی که بواسیر داخلی در پوشش داخل مقعد یا پایین رکتوم تشکیل می شوند و شما نمی توانید آنها را احساس کنید مگر اینکه از دهانه مقعد بیرون بزنند.
علت ایجاد هموروئید خارجی چیست؟
هموروئید خارجی معمولا با افزایش فشار و تحریک بافت‌های اطراف مقعد ارتباط دارد. عواملی که می‌توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند عبارت‌اند از:
- یبوست و دفع مدفوع سفت
- زور زدن هنگام اجابت مزاج
- نشستن طولانی‌مدت روی توالت
- اسهال مکرر و تحریک ناحیه مقعد
- بارداری و افزایش فشار در ناحیه لگن
- کمبود فیبر در رژیم غذایی
- کم‌تحرکی و عادت‌های نامناسب دفع
البته وجود این عوامل لزوما به معنی ابتلای قطعی به هموروئید نیست، اما اصلاح آنها می‌تواند در کاهش علائم و پیشگیری از عود موثر باشد.
علائم هموروئید خارجی چیست؟
هموروئید خارجی یا بواسیر خارجی زمانی ایجاد میشود که بافت‌های عروقی اطراف دهانه مقعد دچار تورم و تغییرات علامت‌دار شوند. این عارضه ممکن است فقط به شکل یک برجستگی کوچک ظاهر شود یا با درد، خارش و ناراحتی هنگام اجابت مزاج همراه باشد. اگر داخل هموروئید لخته خون تشکیل شود، درد می‌تواند ناگهانی و شدید باشد.
شدت علائم در همه افراد یکسان نیست؛ به همین دلیل، شناخت نشانه‌ها و توجه به علائم هشدار به تشخیص به‌موقع و انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند.
شایع‌ترین نشانه‌های هموروئید خارجی
علائم بواسیر خارجی با توجه به میزان تورم و وجود یا نبود لخته خون متفاوت است. مهم‌ترین نشانه‌های این عارضه عبارت‌اند از:
- درد اطراف مقعد: ممکن است هنگام نشستن، راه‌رفتن یا دفع مدفوع تشدید شود.
- خارش و سوزش مقعد: تحریک پوست اطراف مقعد می‌تواند باعث خارش، سوزش و احساس ناراحتی شود.
- ایجاد توده یا برجستگی: هموروئید خارجی ممکن است به شکل یک توده حساس در اطراف دهانه مقعد دیده یا لمس شود.
- تغییر رنگ برجستگی: در صورت تشکیل لخته خون، توده ممکن است رنگ آبی یا بنفش پیدا کند.
- خونریزی هنگام اجابت مزاج: گاهی خون روشن روی دستمال توالت یا سطح مدفوع دیده میشود؛ البته خونریزی مقعدی همیشه ناشی از هموروئید نیست.
- تورم و حساسیت موضعی: التهاب بافت اطراف مقعد ممکن است تماس با ناحیه را دردناک کند.
⚠️ اگر درد به‌صورت ناگهانی شروع شده، توده بسیار دردناک است یا خونریزی قابل‌توجهی دارید، بهتر است در اسرع وقت معاینه شوید. خونریزی شدید یا مداوم، سرگیجه، ضعف، تب و ترشح چرکی نیز به بررسی فوری نیاز دارند.
جدول علائم هموروئید خارجی و اهمیت آنها
| علامت | توضیحات | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| خارش و سوزش | تحریک پوست اطراف مقعد | رعایت بهداشت ملایم و پرهیز از مواد محرک |
| درد هنگام نشستن | ممکن است ناشی از التهاب یا لخته باشد | در صورت درد شدید، مراجعه به پزشک |
| توده آبی یا بنفش | احتمال هموروئید ترومبوزه | ارزیابی پزشکی، به‌ویژه در صورت درد ناگهانی |
| خون روشن هنگام دفع | ممکن است با هموروئید مرتبط باشد | بررسی علت خونریزی، به‌خصوص در صورت تکرار |
| تب یا ترشح چرکی | می‌تواند نشانه عفونت یا آبسه باشد | مراجعه فوری برای ارزیابی |
روش‌های تشخیص هموروئید خارجی
تشخیص هموروئید خارجی اغلب با بررسی علائم، گرفتن شرح حال و معاینه ناحیه مقعد انجام میشود. از آنجا که شقاق مقعد، آبسه و برخی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند، تشخیص دقیق پیش از شروع درمان اهمیت دارد. در نهایت پزشک با توجه به علائم بیمار ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند:
۱. معاینه ظاهری ناحیه مقعد
در مرحله نخست، پزشک پوست اطراف مقعد را از نظر وجود تورم، برجستگی، تغییر رنگ، التهاب یا نشانه‌های خونریزی بررسی می‌کند. هموروئید خارجی در بسیاری از موارد با همین معاینه قابل شناسایی است.
۲. معاینه انگشتی مقعد
در صورت نیاز، پزشک با استفاده از دستکش و روان‌کننده، داخل کانال مقعد را به‌آرامی بررسی می‌کند. هدف از این معاینه، ارزیابی وضعیت ناحیه و بررسی احتمال وجود مشکلات دیگری است که ممکن است با هموروئید همراه باشند.
۳. آنوسکوپی
آنوسکوپی روشی برای مشاهده داخل کانال مقعد با وسیله‌ای کوتاه و مخصوص است. این بررسی بیشتر زمانی کاربرد دارد که پزشک به هموروئید داخلی یا علت دیگری برای علائم مشکوک باشد؛ بنابراین، انجام آن برای همه موارد هموروئید خارجی ضروری نیست.
⚠️ اگر خونریزی مقعدی وجود داشته باشد، پزشک با توجه به سن، سابقه پزشکی و سایر علائم ممکن است بررسی‌های تکمیلی را نیز توصیه کند.
روش‌های درمان هموروئید خارجی
درمان هموروئید خارجی به شدت علائم، وجود لخته خون، میزان التهاب و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در موارد خفیف، اصلاح عادت‌های دفع و مراقبت‌های خانگی ممکن است کافی باشد؛ اما در صورت درد شدید، تداوم علائم یا عوارض، درمان پزشکی یا جراحی مطرح میشود.
درمان غیرجراحی هموروئید خارجی
در مراحل اولیه یا مواردی که علائم شدید نیستند، می‌توان با رعایت چند نکته به کاهش درد و التهاب کمک کرد:
- پرهیز از زورزدن هنگام اجابت مزاج و فشار زیاد هنگام دفع که می‌تواند علائم را تشدید کند.
- مصرف فیبر و مایعات کافی به نرم‌شدن مدفوع و کاهش احتمال یبوست کمک می‌کند.
- نشستن در آب گرم برای مدت کوتاه ممکن است درد و ناراحتی را کاهش دهد.
- قرار دادن کمپرس سرد پیچیده‌شده در پارچه روی ناحیه خارجی می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند. یخ را مستقیماً روی پوست قرار ندهید.
- برخی کرم‌ها و پمادها می‌توانند خارش، درد یا التهاب را موقتاً کاهش دهند؛ انتخاب فرآورده مناسب بهتر است با راهنمایی پزشک یا داروساز انجام شود.
⚠️ پمادهای حاوی کورتیکواستروئید مانند هیدروکورتیزون نباید خودسرانه یا برای مدت طولانی استفاده شوند. مصرف این داروها معمولاً باید به دوره کوتاه محدود شود؛ برای نمونه، راهنمای NHS توصیه می‌کند فرآورده‌های هیدروکورتیزون مخصوص هموروئید بیش از هفت روز استفاده نشوند، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
✍️ بیشتر بخوانید: بواسیر داخلی چیست؟
درمان هموروئید خارجی با جراحی
جراحی برای همه افراد مبتلا به هموروئید خارجی ضروری نیست؛ بااین‌حال، در برخی شرایط، از جمله درد شدید ناشی از هموروئید ترومبوزه یا باقی‌ماندن علائم آزاردهنده، ممکن است درمان جراحی مناسب باشد.
روش‌های درمانی بسته به شرایط بیمار متفاوت‌اند:
- برداشتن هموروئید ترومبوزه: در برخی بیماران که لخته خون ایجاد شده و درد شدید است، پزشک ممکن است برداشتن هموروئید همراه با لخته را پیشنهاد کند.
- هموروئیدکتومی: در این روش، بافت هموروئیدی مشکل‌ساز به‌طور جراحی برداشته میشود. این روش در موارد منتخب و بر اساس شدت بیماری کاربرد دارد.
- استفاده از ابزارهای جراحی مختلف: بسته به شرایط بیمار و امکانات درمانی، ممکن است از ابزارهای جراحی متناسب مثل جراحی هموروئید با لیزر استفاده شود.
تخلیه ساده لخته با ایجاد برش کوچک برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب روش باید پس از معاینه انجام شود. همچنین نمی‌توان گفت لیزر برای تمام موارد بهترین روش است؛ مناسب‌ترین شیوه به نوع هموروئید و شرایط فرد بستگی دارد.
درمان خانگی هموروئید خارجی
درمان خانگی می‌تواند در کنترل علائم خفیف هموروئید خارجی مؤثر باشد؛ بااین‌حال، این اقدامات جایگزین تشخیص پزشکی نیستند. اگر درد شدید، خونریزی مکرر یا توده‌ای با علت نامشخص دارید، ابتدا باید وضعیت شما بررسی شود.
چه مراقبت‌هایی در خانه به کاهش علائم کمک می‌کنند؟
- آب کافی بنوشید: در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، دریافت مایعات کافی به پیشگیری از سفت‌شدن مدفوع کمک می‌کند.
- میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل می‌توانند به تنظیم حرکات روده کمک کنند.
- فعالیت بدنی متناسب با وضعیت جسمی به کاهش یبوست کمک می‌کند.
- از نشستن طولانی‌مدت و زورزدن غیرضروری بپرهیزید.
- پس از دفع، ناحیه را بدون مالش شدید پاک کنید و به‌آرامی خشک کنید.
- اگر متوجه شده‌اید غذاهای خاصی مانند غذاهای تند علائم شما را تشدید می‌کنند، مصرف آنها را محدود کنید.
نکته مهم: توده هموروئیدی را فشار ندهید، سوراخ نکنید و برای تخلیه لخته خون اقدام نکنید. این کارها می‌توانند باعث خونریزی و آسیب بیشتر شوند. برای مشاهده راهنمای تصویری، از تصویر درمان بواسیر خارجی در منزل نیز استفاده کنید.
علائم بهبود هموروئید خارجی چیست؟
بهبود هموروئید خارجی معمولاً با کاهش تدریجی درد، تورم، خارش و حساسیت ناحیه مشخص میشود. بااین‌حال، زمان بهبودی به شدت التهاب و وجود یا نبود لخته خون بستگی دارد و نمی‌توان برای همه بیماران یک بازه زمانی ثابت تعیین کرد.
| نشانه | مفهوم احتمالی |
|---|---|
| کاهش درد هنگام نشستن | کمتر شدن حساسیت و التهاب |
| کوچک‌شدن تدریجی توده | کاهش تورم بافت |
| کمتر شدن خارش و سوزش | کاهش تحریک پوست اطراف مقعد |
| راحت‌ترشدن اجابت مزاج | بهبود عادت‌های دفع و کاهش فشار |
| قطع خونریزی | کاهش یکی از علائم، اما نه لزوماً اثبات رفع علت |
در هموروئید ترومبوزه، درد ممکن است طی چند روز کاهش پیدا کند، اما کوچک‌شدن کامل توده می‌تواند چند هفته زمان ببرد. اگر علائم بهتر نمی‌شوند، دوباره برمی‌گردند یا شدت می‌گیرند، لازم است پزشک وضعیت را ارزیابی کند.
عوارض احتمالی هموروئید خارجی
بسیاری از موارد هموروئید خارجی بدون ایجاد عوارض جدی بهبود پیدا می‌کنند؛ بااین‌حال، در برخی بیماران مشکلاتی مانند درد شدید ناشی از لخته خون، خونریزی یا باقی‌ماندن زائده پوستی ایجاد میشود. یکی از عوارض احتمالی، هموروئید خارجی ترومبوزه است که در آن لخته خون داخل بافت هموروئیدی تشکیل میشود و ممکن است درد قابل‌توجهی ایجاد کند. همچنین در صورت خونریزی مکرر یا طولانی‌مدت، احتمال کم‌خونی مطرح میشود؛ هرچند این وضعیت در هموروئید خارجی شایع نیست.
وجود پوست اضافه پس از فروکش‌کردن تورم نیز ممکن است باعث دشواری در تمیز کردن ناحیه یا ایجاد خارش شود که البته این وضعیت لزوما به معنی ادامه فعال بیماری نیست. بعلاوه تب، ترشح چرکی، درد رو به افزایش یا قرمزی گسترده اطراف مقعد را نباید به هموروئید ساده نسبت داد؛ این علائم ممکن است نشان‌دهنده عفونت یا آبسه باشند و به بررسی سریع پزشکی نیاز دارند.
چه زمانی برای درمان هموروئید خارجی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم هموروئید خارجی با مراقبت‌های اولیه بهبود پیدا نمی‌کنند، مرتب تکرار می‌شوند یا زندگی روزمره را مختل کرده‌اند، مراجعه به بهترین متخصص هموروئید توصیه میشود. همچنین خونریزی مقعدی، حتی اگر کم باشد، در صورت تکرار باید بررسی شود؛ زیرا ممکن است علتی غیر از هموروئید داشته باشد.
دکتر بتول طاهری به عنوان متخصص بیماری های نشیمنگاهی در حوزه جراحی عمومی، پلاستیک و ترمیمی فعالیت دارد. در صورت مشاهده علائم مشکوک به هموروئید خارجی، می‌توانید برای بررسی وضعیت و آگاهی از گزینه‌های درمانی مناسب، جهت مشاوره و مراجعه حضوری اقدام کنید. انتخاب درمان، به‌ویژه در موارد دردناک یا همراه با خونریزی، باید پس از معاینه و تشخیص دقیق انجام شود.
درمان درست را انتخاب کنید..
هموروئید خارجی ممکن است در ابتدا فقط به شکل یک برجستگی کوچک ظاهر شود، اما در صورت التهاب یا تشکیل لخته خون می‌تواند درد و ناراحتی قابل‌توجهی ایجاد کند. رعایت رژیم غذایی پرفیبر، جلوگیری از یبوست، پرهیز از زور زدن و استفاده صحیح از درمان‌های موضعی می‌تواند به کاهش علائم خفیف کمک کند؛ بااین‌حال، همه موارد به یک روش درمان پاسخ نمی‌دهند.
اگر درد ناگهانی و شدید، خونریزی قابل‌توجه، تب یا ترشح چرکی دارید، درمان خانگی را جایگزین معاینه نکنید. تشخیص صحیح مشخص می‌کند که مراقبت‌های ساده کافی هستند یا به درمان تخصصی نیاز دارید.
*~ سوالات متداول درباره هموروئید خارجی ~*
بسیاری از موارد خفیف با اصلاح عادت‌های دفع و مراقبت مناسب بهتر می‌شوند؛ اما درد شدید، خونریزی یا توده جدید باید بررسی شود.
خیر. درمان اولیه در بسیاری از موارد شامل اصلاح رژیم غذایی، پیشگیری از یبوست و کنترل علائم است. جراحی فقط در شرایط مشخص و پس از ارزیابی مطرح میشود.
ممکن است خونریزی رخ دهد، اما خونریزی مقعدی علل متعددی دارد و نباید بدون بررسی به بواسیر نسبت داده شود.
خیر. بریدن، سوراخ‌کردن یا فشار دادن توده در خانه خطرناک است و ممکن است باعث خونریزی یا عفونت شود.
حمام آب گرم ملایم، جلوگیری از یبوست و پرهیز از زورزدن می‌تواند کمک‌کننده باشد. در صورت درد شدید یا ناگهانی، معاینه پزشکی اهمیت دارد.